Jaworzno i Szczakowa opowiadają wspólną historię pod gołym niebem

Przy Muzeum Miasta Jaworzna pojawi się wystawa, która pozwala spojrzeć na miasto z nieco innej perspektywy. Zanim Jaworzno stało się jednym organizmem, jego dzisiejsze części miały własne historie, ambicje i tempo rozwoju. Teraz ich losy spotkają się na plenerowej ekspozycji.

• Dwie miejscowości, które przez wieki szły własnymi drogami
• „Dwie rocznice, jeden organizm” pokazują moment narodzin miasta
• Wernisaż otworzy plenerową opowieść przy muzeum

Dwie miejscowości, które przez wieki szły własnymi drogami

Wystawa „Dwie rocznice, jeden organizm: miasta, które stworzyły Jaworzno” przypomina, że dzisiejsze Jaworzno powstało z połączenia kilku ważnych ośrodków. Najstarsza wzmianka o Jaworznie pochodzi z 1238 roku, natomiast Szczakowa pojawia się w źródłach w 1400 roku. Przez stulecia miejscowości funkcjonowały jednak w zupełnie różnych porządkach własnościowych.

Jaworzno należało do dóbr biskupów krakowskich, a Szczakowa była częścią gruntów królewskich związanych z zamkiem w Będzinie. Ich drogi zaczęły zbliżać się wraz z rozwojem przemysłu. W 1766 roku właśnie w Szczakowej uruchomiono pierwszą w Polsce kopalnię węgla kamiennego. Około 1790 roku wydobycie rozpoczęło się również w Jaworznie. ⛏️

Przemysł zmienił krajobraz obu miejscowości, ale równie ważna okazała się kolej. Otwarcie Kolei Krakowsko-Górnośląskiej w 1847 roku uczyniło ze Szczakowej strategiczny węzeł komunikacyjny. Jaworzno w tym samym czasie rozwijało kopalnie i budowało podstawy lokalnej energetyki.

„Dwie rocznice, jeden organizm” pokazują moment narodzin miasta

Plansze prowadzą od czasów zaborów i Rzeczypospolitej Krakowskiej przez próby uzyskania praw miejskich aż po przemysłową modernizację. Szczakowa otrzymała prawa miejskie na mocy ustawy z 3 lipca 1896 roku, a Jaworzno stało się miastem 21 września 1901 roku, po decyzji cesarza Franciszka Józefa.

W 2026 roku przypadają więc dwie miejskie rocznice: 130 lat Szczakowej i 125 lat Jaworzna. To dobry moment, by zobaczyć, jak dwa sąsiednie ośrodki budowały swoją pozycję, zanim ich historia została połączona administracyjnie.

Ekspozycja nie pomija także najtrudniejszych rozdziałów. Zwiedzający znajdą informacje o okupacji niemieckiej, zagładzie społeczności żydowskiej oraz Arbeitslager Neu-Dachs, będącym filią KL Auschwitz. Osobne miejsce zajmują powojenne losy tego terenu, w tym Centralny Obóz Pracy i Progresywne Więzienie dla Młodocianych Więźniów Politycznych.

Punktem zwrotnym dla współczesnego kształtu miasta był 1956 rok. Wtedy Szczakowa znalazła się w granicach Jaworzna, a późniejsza integracja z kolejnymi przyległymi ośrodkami stworzyła jedno z największych powierzchniowo miast w Polsce. Ostatnia część wystawy przenosi widzów do XXI wieku - czasu przemiany dawnego ośrodka górniczo-energetycznego w miasto nowoczesne, innowacyjne i coraz bardziej zielone. 🌿

Powiązany artykuł

Dwie rocznice, jeden organizm: miasta, które stworzyły Jaworzno

Wernisaż otworzy plenerową opowieść przy muzeum

Otwarcie wystawy jubileuszowej odbędzie się we wtorek, 6 października 2026 roku o godz. 13.00 przy Muzeum Miasta Jaworzna, ul. Pocztowa 5. Ekspozycja będzie prezentowana w przestrzeni plenerowej, więc historię miasta będzie można poznawać podczas spaceru, bez wchodzenia do sal wystawowych.

Za przygotowaniem wydarzenia stoi Muzeum Miasta Jaworzna. Warto zajrzeć na miejsce szczególnie wtedy, gdy interesuje nas lokalna historia nie tylko w wersji dat i nazwisk, lecz także jako opowieść o pracy, kolei, przemianach granic i codziennym splataniu się losów dwóch sąsiednich miejscowości. 🏛️

na podstawie: Muzeum Jaworzno.