Jaworzno świętuje samorząd. W pamięci zostają ludzie i reformy

Za samorządem stoją nazwiska, decyzje i lata lokalnej pracy, które rzadko mieszczą się w jednej uroczystości. W Jaworznie Dzień Samorządu Terytorialnego przypomina nie tylko o święcie zapisanym w kalendarzu, ale też o drodze od pierwszych demokratycznych wyborów do dzisiejszego układu władzy w mieście. W tle są reformy państwa, kolejne kadencje i ludzie, którzy brali odpowiedzialność za codzienne sprawy Jaworzna. To historia budowana cierpliwie, krok po kroku.

• Od pierwszej sesji do bezpośrednich wyborów prezydenta
• Reformy państwa układały tło dla miejskiej historii
• Dzisiejsza rada i urząd niosą pamięć kolejnych wyborów

Od pierwszej sesji do bezpośrednich wyborów prezydenta

Po odrodzeniu samorządu w 1990 roku Jaworzno zaczęło układać własny porządek niemal od nowa. Na pierwszej sesji Rady Miejskiej wybrano przewodniczącego i delegatów do sejmiku samorządowego, a niedługo potem także prezydenta, jego zastępców i zarząd miasta. Dla mieszkańców oznaczało to coś więcej niż zmianę przepisów. Lokalna władza znów zaczęła działać na miejscu, a nie z odległego centrum.

W kolejnych latach układ sił zmieniał się wraz z wyborami i decyzjami radnych:

– w 1990 roku przewodniczącym rady został Jan Chojnacki, a prezydentem Andrzej Węglarz;
– w trakcie tej kadencji przewodnictwo przejął Edward Baran;
– po wyborach z 1994 roku Edward Baran pozostał na czele rady, a w zarządzie pracowali Andrzej Węglarz, Michalina Rusin i Andrzej Ślusarczyk;
– jesienią 1998 roku przewodniczącym rady został Stefan Gazda, a prezydentem Marian Tarabuła.

Najmocniejszy zwrot przyniosły jednak wybory z 2002 roku. Wtedy po raz pierwszy prezydenta wyłoniono w głosowaniu bezpośrednim. Mieszkańcy powierzyli ten urząd Pawłowi Silbertowi. Od tego momentu samorząd Jaworzna wszedł w nowy etap, w którym mandat społeczny dla prezydenta stał się równie ważny jak układ w samej radzie.

Reformy państwa układały tło dla miejskiej historii

Jaworznicka samorządność ma korzenie znacznie starsze niż wolna Polska po 1990 roku. W źródle przypomniano, że już w XVIII wieku miasta królewskie mogły wybierać własne organy, a w Galicji wprowadzono rozwiązania, które po raz pierwszy uporządkowały samorząd terytorialny. Później przyszły kolejne zmiany ustrojowe, raz wzmacniające lokalną autonomię, raz ją ograniczające.

Najważniejsze etapy tej drogi wyglądają tak:

– w 1866 roku galicyjska ustawa gminna określiła zasady działania gmin;
– w 1901 roku Jaworzno objęto przepisami dla miejscowości małomiasteczkowych;
– konstytucja marcowa z 1921 roku wprowadziła trójstopniowy samorząd;
– ustawa scaleniowa z 1933 roku ujednoliciła ustrój gmin, miast i powiatów;
– po wojnie, w 1944 i 1945 roku, powstały rady narodowe, a administracja terenowa została mocno scentralizowana;
– w 1950 roku zniesiono dawny podział organów terenowych i zlikwidowano funkcje burmistrzów oraz wójtów;
– w 1956 roku Jaworzno i Szczakową wyłączono z powiatu chrzanowskiego i utworzono powiat miejski Jaworzno;
– w 1975 roku miasto znalazło się w granicach województwa katowickiego.

Ta sekwencja pokazuje, że samorząd nie jest prostą linią rozwoju. Raz był wzmacniany, innym razem spychany na margines. Dopiero po 1990 roku wrócił jako realny mechanizm decyzji podejmowanych blisko mieszkańców.

Dzisiejsza rada i urząd niosą pamięć kolejnych wyborów

Obchody Dnia Samorządu Terytorialnego przypominają też o ostatnich latach, w których zmieniały się nie tylko nazwiska, ale i zasady wyboru władz lokalnych. W 2010 roku prezydentem ponownie został Paweł Silbert, a funkcję przewodniczącego rady pełnił Paweł Bańkowski. W 2014 roku na czele Rady Miejskiej stanął Wiesław Więckowski, a po zmianach wiceprezydenckich do zespołu dołączyła Monika Bryl. Cztery lata później, po wyborach z 2018 roku, rozpoczęła się pierwsza pięcioletnia kadencja samorządu, a przewodniczącym został Tadeusz Kaczmarek. Po wyborach w 2024 roku funkcję tę objął Michał Kirker, a jego zastępcami zostali Janusz Ciołczyk, Tadeusz Kaczmarek i Maciej Stanek.

W życzeniach z okazji święta prezydent Paweł Silbert zwrócił uwagę na wspólne działanie i odpowiedzialność za miasto. Najmocniej wybrzmiewa w tym fragmencie prośba o to, by współpraca nadal dawała energię do zmian:

„Niech współpraca i poczucie wspólnoty nadal będą siłą napędową pozytywnych zmian”

To właśnie ten wniosek najłatwiej odczytać z całej historii samorządu. Za każdą reformą stoją konkretni ludzie, za każdą kadencją – decyzje, a za każdą rocznicą – pamięć o tym, że miasto buduje się nie deklaracjami, lecz codzienną odpowiedzialnością.

na podstawie: UM Jaworzno.