Około 10 tysięcy ofiar i leśne mogiły. Pamięć o COP w Jaworznie

Wśród drzew między Osiedlem Stałym a Podłężem spoczywają więźniowie Centralnego Obozu Pracy w Jaworznie. Podczas uroczystości upamiętniających 79. rocznicę akcji „Wisła” rodziny ofiar, przedstawiciele władz i mieszkańcy oddali hołd osobom więzionym oraz zamordowanym przez komunistyczny aparat represji. Wcześniej odprawiono Mszę Świętą w obrządku greckokatolickim. To miejsce przypomina, że powojenna historia Jaworzna obejmuje także losy Polaków, Ukraińców, Łemków i Niemców.

Centralny Obóz Pracy działał w Jaworznie od 1945 do 1956 roku. Według księgi zmarłych Centralnego Zarządu Zakładów Karnych w latach 1945–1949 zmarło w nim około 10 tysięcy osób. Ciała ofiar początkowo składano na jaworznickim cmentarzu, a później chowano w pobliskim lesie.

• Leśne miejsce pochówku przypomina o ofiarach komunistycznego terroru
• Od niemieckiego podobozu do więzienia dla młodocianych

Leśne miejsce pochówku przypomina o ofiarach komunistycznego terroru

Podczas obchodów, które odbyły się w sobotę 19 września, w uroczystościach uczestniczyli między innymi sekretarz miasta Ewa Sidełko-Paleczny, przedstawiciele placówek dyplomatycznych i województwa śląskiego, delegacja Związku Ukraińców w Polsce, rodziny więźniów obozu oraz przedstawiciele społeczności żydowskiej i niemieckiej. W wydarzeniu wzięła udział także młodzież.

Miejsce pochówku znajduje się na terenach leśnych, na południowy zachód od dawnej kopalni węgla „Jan Kanty”, pomiędzy Osiedlem Stałym a Podłężem. Upamiętnienie ofiar ma szczególne znaczenie również dlatego, że leśne mogiły przez lata pozostawały poza miejskimi cmentarzami. W źródłach opisano, że takie rozwiązanie pozwalało oszczędzać miejsca na przepełnionych nekropoliach, a las ułatwiał ukrycie masowych pochówków.

Na pomniku umieszczono sentencję „Zdało się oczom głupich, że pomarli, a oni trwają w pokoju”. Trzy tablice przypominają po polsku, ukraińsku i niemiecku o Polakach, Ukraińcach i Niemcach, którzy byli więzieni, zamordowani albo zmarli w Centralnym Obozie Pracy jako ofiary komunistycznego terroru.

Od niemieckiego podobozu do więzienia dla młodocianych

Centralny Obóz Pracy powstał w lutym 1945 roku w miejscu dawnego niemieckiego podobozu KL Auschwitz – Neu-Dachs. Jego funkcjonowanie miało kilka etapów. Po wojnie przez obóz przechodzili między innymi Polacy, a od 5 maja 1947 roku także Ukraińcy i Łemkowie wysiedlani z terenów wschodniej Polski w ramach akcji „Wisła”.

Ostatni etap działalności obozu wiązał się z utworzeniem więzienia progresywnego dla młodocianych. Cały kompleks podlegał Ministerstwu Bezpieczeństwa Publicznego, a jego historia obejmuje lata 1945–1956.

Pomnik w obecnej formie odsłonięto 23 maja 1998 roku z udziałem prezydenta Polski Aleksandra Kwaśniewskiego i prezydenta Ukrainy Leonida Kuczmy. Dzisiejsze uroczystości odbywają się więc w miejscu, które upamiętnia nie jedną grupę ofiar, lecz ludzi różnych narodowości dotkniętych tym samym systemem represji.

na podstawie: Urząd Miejski Jaworzno.